Jaarlijks organiseert een coalitie van diverse beroepsverenigingen uit het wereldwijde juridische speelveld de Day of the Endangered Lawyers. De dag van de bedreigde advocaat. Dan wordt er uitdrukkelijk stilgestaan bij de benarde tot soms levensgevaarlijke omstandigheden waarin advocaten, maar ook magistraten, hun beroep moeten uitoefenen. Ook de European Criminal Bar Association (ECBA), waar ons kantoor deel van uitmaakt, onderschrijft dit initiatief en organiseerde op 22/1/2026 een persconferentie. Mr. Kilian Rabau woonde de persconferentie namens ons kantoor bij en brengt verslag uitvan een opvallende editie.

The state of the Union?

Traditioneel wordt ter gelegenheid van deze dag een specifiek land uitgelicht waar recente ontwikkelingen grote bezorgdheid wekken. Waar deze betwijfelbare eer voorheen aan landen als Turkije, Wit-Rusland,Iran, Afghanistan en China te beurt viel, werden de schijnwerpers dit jaar op de Verenigde Staten van Amerika gericht.

De boodschap is helder: ook in landen die niet gebruikelijk als autoritair of politiek fragiel beschouwd worden, kan de druk op advocaten, rechters, openbaar aanklagers en de rechtstaat in het algemeen dermate toenemen, dat het gehele systeem op losse schroeven komt te staan.

De specifieke keuze voor de Verenigde Staten vloeit voort uit de bestendiging of escalatie van een aantal zorgwekkende ontwikkelingen die het voorbije jaar reeds uitgebreid ruchtbaarheid kregen: presidentiële decreten (executive orders) die er specifiek op gericht zijn om bepaalde advocaten(kantoren) te treffen en te bestraffen als zij cliënten bijstaan wiens belangen conflicteren met die van de zittende regering; bestrijding van politiek onwenselijk geachte rechterlijke beslissingen door gepolitiseerde kritiek, oproepen tot het afzetting of bedreiging van stuursgeachte rechters; toegenomen druk op juridische belangenverenigingen en NGO’s; druk op alle geledingen van het openbaar ministerie om het vervolgingsbeleid af te stemmen naar de vigerende politieke wensen; advocaten wiens cliënten van de ene dag op de andere verdwijnen naar de andere kant van het land, waarbij communicatie en bijgevolg ook enige vorm van belangenbehartiging nagenoeg onmogelijk wordt gemaakt; …  

Vanuit de Amerikaanse juridische praktijk weerklinkt een noodkreet. Grondwettelijk verankerde evidenties zoals de expressievrijheid, het recht op een eerlijk proces en een onafhankelijk rechterlijk bestel staan onder druk voor alle actoren die niet in de pas lopenen het aandurven in te gaan tegen de staatsmacht.

Lessen voor thuis

Deze noodkreet is er vooral op gericht om de verontrustende tendensen een halt toe te roepen en om te vermijden dat er onomkeerbare schade aan het zo robuust geachte Amerikaanse framework zou worden toegebracht. Toch kan het ook als Belg of Europeaan geen kwaad om, geconfronteerd met deze evoluties, aan introspectie te doen.

In de Verenigde Staten was het tien jaar geleden immers volstrekt ondenkbaar dat een zittend president bij besluit specifieke advocaten(kantoren) zou viseren en sanctioneren. Vermoedelijk was het eveneens ondenkbaar dat rechters dermate politiek zouden worden geïntimideerd dat ze vervolgensook thuis zouden worden bedreigd.

Ook bij ons valt het echter niet uit te sluitendat er op een dag een bestuur aan de macht komt met een andere stijl. Waar weten rechtsbescherming op dat moment hiaten vertonen, dreigt de uitbuiting ervan.

Momenteel luidt in België al geregeld verregaande kritiek op de loutere uitoefening van het beroep van advocaat of magistraat, waarbij de ene rechtstak al vaker geviseerd wordt dan de andere.
Ook vanuit politieke hoek. Op het gebied van de strafrechtspleging is bovendien de tendens merkbaar dat procedurele waarborgen steeds vaker als obstakel dan als zekerheid voor eenieder gezien worden.

De actuele situatie in de Verenigde Staten inspireert hopelijk tot intellectuele eerlijkheid en politieke hygiëne in het maatschappelijk debat, alsook tot volgehouden inspanningen van alle betrokken (juridische)actoren om open en toegankelijk maar met voldoende zelfkritiek te blijven communiceren over fundamentele aangelegenheden die als frivoliteiten dreigen te worden weggezet.

In onzekere tijden kan alvast één zekere les getrokken worden: gebrekkige wetgeving kan door een bestuur met minder goede bedoelingen al gauw tot wapen gemaakt worden om tegenstanders te schaden en critici te muilkorven.

Ook op de advocatuur rust ontegensprekelijk de opdracht om toekomstige politieke en wetgevende evoluties kritisch tegen het licht te blijven houden en om blijvend de ruggengraat te vertonen om gebeurlijke bezorgheden niet als geneuzel, gewauwel of hellend vlak argumenten te laten wegzetten.